Interview met een Marokkaanse huwelijksmigrante.

Wanneer en op welke manier heb je de beslissing genomen om naar België te migreren?

“Nee, ik had nooit eerder gedacht om naar België te migreren omdat ik werkte in Marokko! Ik was leerkracht Frans op een school en werkte dus voor de overheid, een kans die niet veel mensen daar krijgen. Ik had dus niet dat probleem dat ik moest migreren om mijn maatschappelijke en financiële situatie te verbeteren. Ik zag Europa als een deur die de toegang kon bieden tot dingen die ik wilde doen of uiten, maar in Marokko niet kon. Het gaat om die vrijheid, die in Marokko wel bestaat maar enkel in woord en niet in daad. De vrouw moet bij alles wat ze doet en voor ze het doet, rekening houden met het feit dat ze vrouw is. Hoe gaan de mensen kijken naar haar, en de sociale omgeving: gaat die het aanvaarden of afkeuren? Dat is wat bij mij altijd voor een struikelblok zorgde als ik bepaalde dingen wou doen, ik dacht vaak aan hoe de ander het zou (af)keuren. Bovendien zag ik een huwelijk in dat land niet slagen. Waarom? Omdat mijn gedachtegang, al ben ik daar geboren en getogen, niet strookt met de "Marokkaanse gedachten". Ik hou niet van een "sultanische" man, ik hou niet van een man die mij verbiedt zus of zo te doen, die zijn ideeën en karakter aan mij opleggen. Er moet een bepaalde "medeplichtigheid" bestaan tussen ons. Dus als ik het gevoel heb dat hij me bestuurt en ik enkel ja, ja en ja moet zeggen…dat kan ik niet.

Toen was er de ontmoeting met mijn huidige echtgenoot. Het is iemand uit de familie maar wel wat verder, mijn achterneef. Bij die kennismaking had ik het gevoel dat hij aangetrokken was tot mij en niet tot de leerkracht, dus tot wie ik was. Het was dus niet ik als een financieel of economisch project. Hij werd verliefd op hoe ik dacht en hoe ik keek op het gehuwde leven en het is dat wat mij zo ver heeft gekregen om naar België te komen. Het was dus geen verlangen naar een Europees land, want ik ben iemand die zeer verbonden is met haar verleden en afkomst maar het is hij, die persoon, die mij zo ver heeft gekregen.”

Wanneer ben je naar België verhuisd, waar woonde je in Marokko en wat voor beroep oefende je daar uit?

“In 2006 ben in gemigreerd naar Belgie. Ik was toen 32 jaar en had dus bijna de helft van een mensenleven in Marokko gewoond. Ik kom uit Meknès en heb zowel daar als in de omliggende steden gewoond en gewerkt. Ik heb daar gedurende 8 jaar gewerkt als leerkracht Frans."

Is je leven nu, in vergelijking met wat het was in Marokko, veranderd? Hoe zit het met je hobby’s bijvoorbeeld, dingen die je graag deed?

"Ik ben qua persoonlijkheid iemand die, waar ik ook terecht kom, mijn plan trek. Ik probeer niet te piekeren over of het wel iets voor mij is, of ik me er wel thuis voel, of het iets is dat al dan niet bij mij past,… Ik ga er van uit dat ik, op welke plaats dan ook, verder kan. Toch zijn er dingen die een impact hebben op de persoon die je bent. Ik had in Meknès, voordat ik trouwde, veel ambities en ik kwam ook steeds ver, maar botste tevergeefs vaak op mijn conservatieve opvoeding die een grote rol speelde. Ik had grote vooruitzichten wat betreft mijn studies en werk, ik had er ook veel vertrouwen in en moed voor omdat ik het als student uitstekend deed.

We moeten steeds terugkomen op de schrik en de opvoeding van de berbers uit het Rif-gebergte, mijn vader was bang om een meisje buiten Mèknes alleen te laten studeren. Ik wilde een opleiding in het Frans volgen: dat mocht ik niet omdat hij niet toestond dat een meisje alleen zou wonen in Fès. Ik wilde ook werken als airhostess en ik was geslaagd voor alle testen, maar ook dat weigerde mijn vader. Want opnieuw had deze keer de reputatie die airhostessen daar hebben mijn vader beïnvloed. Dus ik had heel wat capaciteiten, ook op sportief vlak deed ik het goed en ik kwam ook daar heel ver. Weer was het niet gepast dat een meisje een sport zou beoefenen die niet paste bij "het berberse meisje". Ik was met andere woorden heel actief, ik was het meisje dat haar gezin angst aanjaagde. Ik was zo'n meisje omdat ze mij ook zagen als iemand die alles snel doorhad en veel wilde weten en ontdekken. Het was die angst die hen op die manier liet handelen… Ik geloof dat leerkracht het minste is wat ik had aangekund met mijn capaciteiten. Ik had het veel verder kunnen schoppen dan leerkracht. Maar omwille van de angst… en ik begrijp mijn vader wel aangezien hij in zijn omgeving steeds dingen hoorde en zag die hij bij mij niet wilde zien. Het zijn de ogen van de andere mensen die mijn vader dwongen mijn capaciteiten te onderdrukken.  Maar ik dank God want ik kan niet kwaad worden op mijn vader hiervoor, hij zag het misschien als iets voor mijn eigen bestwil. En we bewandelen enkel het pad dat God voor ons heeft uitgestippeld. Ik ben geraakt waar het voor mij bestemd was om te geraken. Maar goed, al die capaciteiten en ambities die ik tijdens die jaren had, blijven niet bestaan na zoveel jaar. Het verdwijnt na een tijd… Ik ben naar België gekomen en ik ben getrouwd met mijn partner nu en die geeft mij al de vrijheid die ik wil. Alles wat ik ooit wilde doen kon ik waarmaken bij hem en hij steunt mij er ook in. Ik wilde bijvoorbeeld altijd al tennissen, dus hij zette mij aan om me in te schrijven in een tennisclub en te gaan tennissen. Maar ik wilde het niet. Ik zeg hem dan dat ik er te oud voor ben geworden, en dat het niet meer gaat. Bij alles wat ik wil doen, denk ik vaak aan het huwelijksleven, aan mijn dochters, aan mijn leeftijd, … Dus die interesses en ambities vervaagden hoe langer en hoe meer. En al doe ik iets, dan nog smaakt het niet meer zoals toen. Het is zoals iets dat je wilde eten op een gegeven moment: als je het later dan krijgt, dan heb je niet meer zo veel zin en heeft het ook niet meer dezelfde smaak. Nu heb ik de vrijheid die ik wilde… Ook wat betreft mijn kledij, ik kan dragen wat ik wil nu, vroeger droeg ik bijvoorbeeld graag minirokken maar dat mocht ik niet. Nu met mijn man kan ik zelfs een microrok dragen en daar mee op straat lopen, maar ik ben die leeftijd gepasseerd, het is niet meer van mijn tijd denk ik dan. Dus als je me vraagt of ik de dingen die ik in Marokko niet kon doen hier nu wel kan: dat denk ik niet.

Wat betreft mijn loopbaan, ik denk niet dat het te vergelijken is, vooral wat betreft de ervaringen. Ik geloof dat ik in Marokko meer ervaring heb opgedaan. Die ervaring heeft me ook geholpen om me hier te kunnen bewijzen. Ik kan dus niet zeggen dat mijn werkervaring in Marokko nutteloos is geweest, integendeel: het heeft mee bijgedragen tot mijn succes hier."

Hoe ben je terecht gekomen in het onthaalbureau en hoe ben je hier aan de slag kunnen gaan?

"Toen ik hier aankwam verbleef ik niet in Brussel. Ik woonde eerst aan de grens met Frankrijk, niet ver van Lille. De eerste jaren waren moeilijk omdat ik gewend was aan grote steden. Ik kwam van Casablanca en heb daarvoor in Mèknes gewoond en heb dus steeds in grote steden geleefd, nooit in een kleine stad. In Bergen had ik het moeilijk omdat mijn opties heel klein werden, je had er niet veel te doen omdat het een kleine stad is. Je hebt weinig aanbod, het was alsof ik in een gevangenis zat. Het was niets voor mij, geen plek waar ik mij goed kon voelen. Ik werd depressief van niets te doen. Toen ben ik Nederlandse lessen beginnen volgen maar dat heb ik niet lang kunnen volhouden omwille van privé-redenen: ik had mijn eigen stek nog niet omdat ik woonde bij de familie van mijn man. Het hield mij tegen om me echt te concentreren op die taal en er verder in te groeien. Daar speelden ook andere dingen mee, zo heb ik het eerste niveau begonnen maar niet kunnen afmaken omwille van gezondheidsredenen. Een tijdje later ben ik bevallen van mijn eerste dochter en dan ben ik naar Brussel verhuisd. Daar kreeg ik de kans om een cursus maatschappelijk oriëntatie te volgen. Toen ik die lessen ben beginnen volgen kreeg ik de indruk dat ik daar niets van bijleerde, voor mij was dat allemaal gekend en vanzelfsprekend. Ik geraakte zelfs gedemotiveerd om mee te werken en dat merkte ook de docent aan mijn gedrag. Het was echter ook mijn mentale toestand die een rol speelde omdat ik niet werkte op dat moment. Ik ben iemand die graag bezig is en ben het niet gewoon om werkloos te zijn. Bij de kennismaking kwam ze te weten dat ik leerkracht Frans was in Marokko en daar schrok ze van. Ze vroeg me hoe dat gegaan was, en hield me sinds die dag in het oog. Ik mocht een van de moeilijkste presentaties voorbereiden, dat was er een over het Belgisch juridisch systeem geloof ik. Ze zei me dat ik dat moest voorbrengen aan het einde van de cursus. Dat had ik toen gedaan met vertaling, omdat ik toen meer Frans sprak dan Arabisch zelfs -nu heb ik meer voeling met de taal. Ik had er toen een grote inspanning voor moeten leveren omdat ik op dat moment 7 maanden zwanger was. Ik had het toch heel goed voorgebracht met alle noodzakelijke elementen en zo… Zij was erg tevreden toen ik dit voorbracht en de dingen ook verder verklaarde en het is omdat ze de manier heeft gezien waarop ik presenteerde en uitlegde dat ze dacht: dit is de juiste persoon op de juiste plaats, met andere woorden dit is een leerkracht en… Aan het einde van de cursus organiseerde ze een slotfeest en vroeg ze wie er nog iets wilde presenteren. Ik vertelde haar dat ik poëzie schreef, in het Frans en ik het Arabisch, en toen vroeg ze me of ik dit wilde voorbrengen. Ik antwoordde dat het geen enkel probleem was. Ik had een stukje over mijn moeder, dat God genadevol is met haar, dat ik geschreven had ik het Marokkaans-Arabisch. Ik heb het vertaald naar het Frans omdat ik wist dat heel het publiek het die dag niet zou begrijpen. Omdat mijn docente haar moeder eveneens had verloren, raakte mijn gedicht haar zeer sterk. Op dat moment waren ze een vervanger aan het zoeken voor een Tunesische collega die op ziekteverlof was en er ontstond een discussie over wie ze zouden vragen en op dat moment stelde mijn docente Najat mij voor. Ik heb het dan besproken met mijn man en hij had daar geen probleem mee. Dan ben ik op zoek gegaan naar kinderopvang voor mijn dochter en volop gezocht naar mogelijkheden waar er plaats was. Godzijdank dat als ik iets in mijn hoofd haal dit ook steeds bereik! Ik heb een onthaalmoeder gevonden voor mijn dochter en ben dan gaan solliciteren.

Ik wist dat ik een nadeel had omdat ik geen Nederlands sprak, zeker omdat dit een instantie is die gesubsidieerd wordt door de Vlaamse Overheid. Dat maakte dus dat ik iets minderwaardig had, maar ik vroeg me dan af: hoe kan ik dit doen? Wat kwamen de andere twee sollicitanten te kort? Ik vroeg me dit af en had de situatie ervoor dus een beetje geanalyseerd. Ik dacht dat ze beide misschien wat durf of lef ontbraken. Je moet dingen durven vragen en het lef hebben om op dingen in te gaan enzovoort, dus ik dacht: ik speel daarop in. Al had ik het nadeel van het Nederlands, toch dacht ik: je hebt die durf en overtuigingskracht wel nodig, je moet de een of de ander zien te overtuigen. Ik dacht bij mezelf, ik speel het spel op die manier mee en als ik niet slaag dan weet ik dat het aan het Nederlands ligt. Achteraf tijdens de vragenronde, vroegen ze mij of ik geen vragen had… Ja, antwoordde ik: jullie hebben mij vragen gesteld en nu zou ik willen weten wat ik goed en minder goed heb gedaan. Als jullie mij aannemen dan ik dat heel goed maar als jullie mij niet aannemen, zou ik willen weten wat ik in de toekomst kan verbeteren. Het is wat ik toen zei dat hen overtuigde, ze dachten: die moeten we hebben. Ze zeiden dat het heel weinig voorkwam dat iemand hen zo’n vraag had gesteld. Nadien heeft men me dat dus verteld, men zei me dat de opmerking die ik toen maakte doorslaggevend was en dat het niet zo belangrijk was dat ik geen Nederlands sprak. Daarna hadden ze me dus gebeld maar ik voelde bij het buiten gaan dat ik gelukkig was met hoe het was gegaan en zou er geen spijt van hebben gehad al was ik niet aangenomen. Wanneer je zelfzeker bent dan kan je een persoon ook sneller overtuigen. Ze hadden me dus gezegd aan de telefoon dat ik was aangenomen voor twee maanden als vervangster, maar ik geloofde erin dat ik een vast contract zou kunnen krijgen aan het einde van die periode. En dat heb ik ook gekregen. Ik heb er echt voor gevochten en het is me gelukt, Godzijdank."

Had je bij je migratieproces in België bepaalde vooruitzichten? Wat dacht je hier te vinden en wat wilde je bereiken?

"Het feit dat ik mijn werk daar had achtergelaten en naar België wilde migreren was een avontuur. Ik heb ook gewoon ontslag genomen en geen loopbaanonderbreking bijvoorbeeld, ik nam een beslissing dus ik wilde er ook nooit meer op terugkomen. Als ik deze keuze maakte dan moest ik er ook alles uit kunnen halen... Als ik naar Europa ging, dan was het onder de werkvoorwaarden die ik daar had, ik wilde niet op welke manier dan ook geld verdienen. Zo ben ik niet. Als ik ga dan moet ik vooruit, het is niet de bedoeling om achteruit te gaan. Dat was mijn ambitie maar hoe en wat bleef nog onduidelijk want ik kende België ook helemaal niet. Ik wist dat ik Nederlands moest leren en dat ik mijn rijbewijs moest meenemen en dat ik best ook een cursus informatica kon volgen omdat werken met computerprogramma’s vaak een basisvoorwaarde is. Ik wilde dus zeker niet onvoorbereid gaan. Toen ik mijn koffer maakte, maakte ik eveneens een koffertje met documenten. Ik had een diploma informatica en bedrijfsbeheer, ik had mijn hoofddiploma en… ik had mijn ervaring, dus ik zou zeker wel iets vinden."

Welk advies kan je geven aan zij die willen migreren?

"Ik geef iedereen die naar Europa komt de raad om goed bewapend te zijn. Als men wapens bij zich heeft dan kan men ten strijde trekken, en anders moet men een stap terugzetten en dankbaar zijn voor wat men heeft. Dit is wat ik kan zeggen. Als iemand de ambitie heeft om te immigreren dan kan je dat niet afpakken van die persoon. Vaak dromen ze van jongs af aan om naar Europa te gaan, je kan zo’n droom niet kapotmaken. Dat is niet mogelijk, maar je kan ze wel informeren over de uitdagingen en moeilijkheden: je moet sowieso door bepaalde wegen geraken en als je er niet klaar voor bent, bereid je dan voor en vertrek erna pas!"